 |
 |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
Thiền Sư Ngưỡng
Sơn Huệ Tịch Thiền Sư Huệ Tịch quê ở Hoài Hóa, Thiều Châu, con nhà họ Diệp. Năm chín tuổi, đến chùa Hòa An xuất gia theo thiền sư Bất Ngữ Thông. Năm mười bốn tuổi, cha mẹ dẫn trở về nhà, muốn Ngài cưới vợ, nhưng Ngài chẳng chịu, nên dùng dao chặt hai ngón tay, đến trước cha mẹ quỳ xuống, thệ cầu chánh pháp để báo ân sanh thành dưỡng dục. Cha mẹ mới cho xuất gia. Sau đó, Ngài trở lại chùa Hòa An xuống tóc tu tập tiếp. Tuy chưa thọ giới Cụ Túc, Ngài đã đi du phương cầu pháp. Trước hết, Ngài đến yết kiến Đam Nguyên, nhơn đây được huyền chỉ. Lần nọ, ngài Đam Nguyên bảo: -Quốc Sư lúc đương thời được sáu đời Tổ Sư truyền cho 97 viên tướng (tướng tròn), Ngài trao cho lão Tăng dặn rằng:' Sau khi ta tịch diệt 30 năm, có ông Sa Di từ phuơng Nam đến, sẽ làm hưng thạnh giáo này. Ngươi nên thứ lớp truyền trao chớ để đoạn dứt. Nay ta trao cho ngươi, ngươi phải giữ gìn. Nói xong, ngài Đam Nguyên trao bản đó cho Ngài. Vừa nhận được và xem qua một lượt, Ngài bèn đem đốt. Hôm khác, ngài Đam Nguyên nói với Ngài: -Những tướng Ta trao hôm trước, cần phải giữ gìn. Ngài thưa:
-Lúc đó, vừa
xem xong, con đã đốt rối. -Huệ Tịch một phen xem qua đã biết ý chỉ trong đó, ứng dụng đựơc chẳng cần cầm bổn. -Tuy như thế, nơi con thì đựơc, người sau làm sao tin được ? -Hoà Thượng nếu cần, con chép lại chẳng khó . Ngài liền chép hết lại thành một tập chẳng sót một điều, rồi trình lên. Ngài Đam Nguyên khen là đúng. Lúc thiền sư Đam Nguyên lên chánh điện, Ngài bước ra khỏi đại chúng mà vòng tay làm hình chữ o, khoanh tay lại mà đứng trình. Ngài Đam Nguyên co hai núm tay lại thành núm quyền, chỉ thẳng tới Ngài để khai thị ý. Ngài bước tới ba bước, ra dáng lễ lạy như người nữ. Ngài Đam Nguyên gật đầu. Ngài lại lễ bái. Khi khác, Ngài đang giặt y, ngài Đam Nguyên hỏi : -Chính bây giờ làm gì ? Ngài đáp : -Chính bây giờ nhằm chỗ nào thấy ? Sau này, Ngài đến tham vấn Qui Sơn Linh Hựu. Ngài Qui Sơn hỏi: -Ngươi là Sa Di có chủ hay Sa Di không chủ ? Ngài thưa : -Có chủ.
-Chủ ở chỗ nào
? Ngài hỏi : -Thế nào là chỗ trụ chân thật của Phật ? Ngài Qui Sơn đáp: -Nơi vi diệu của suy tư và chẳng suy tư, xoay sự suy tư linh ứng sáng suốt vô cùng, suy tư suốt trở về nguồn, tánh và tướng thừơng trụ, sự và lý không hai, chơn Phật như như. Ngay câu nói ấy, Ngài đốn ngộ, nên dừng lại đây hầu hạ ngài Qui Sơn suốt mười lăm năm.
Chẳng bao lâu,
Ngài sang Hồ Bắc thọ giới, rồi ở lại kiết hạ an cư, nghiên cứu
tạng Luật. -Ta chẳng cho ông bỏ, chỉ cho ông thu nhận.
Ngài đến tham
vấn Thạch Thất, hỏi: Thạch Thất đáp: -Đạo như mở lồng bàn tay. Phật như co nắm tay. Ngài nghe lời này bèn từ biệt Thạch Thất, và được vị này tiễn ra trước cổng. Thạch Thất nói: -Ông chớ đi rồi mà không trở lại. Về sau xin hãy đến chỗ ta. Lần nọ, Ngài đang quét dọn, thì ngài Quy Sơn đến, hỏi: -Không thể quét bụi được! Hư không chẳng tự phát sanh. Làm sao quét bụi? Ngài liền quét một chổi. Ngài Quy Sơn lại hỏi: -Tại sao hư không chẳng thể phát sanh? Ngài dùng tay chỉ thân mình, rồi chỉ đến ngài Quy Sơn. Ngài Quy Sơn bảo: -Không thể quét bụi. Hư không không thể phát sanh. Rời hai đường đó, còn đường nào chăng? Ngài lại cầm chỗi quét đất, rồi dùng tay chỉ thân mình và chỉ đến Ngài Quy Sơn. Hôm nọ, ngài Quy Sơn dùng tay chỉ ra ngoài thửa ruộng, hỏi: -Đầu nào thấp, và đầu nào cao? Ngài đáp: -Đầu này cao, còn đầu kia thấp. -Nếu không tin thì đến chính giữa mà xem hai đầu. -Chẳng cần đứng chính giữa, cũng chẳng cần đứng hai bên đầu. -Nếu như vậy, hãy đổ nước xuống thì biết chỗ nào cao và chỗ nào thấp. -Nước cũng không có tánh định. Chỗ nào cao thì chỗ đó là nơi cao và bằng, còn chỗ nào thấp thì chỗ đó là nơi thấp mà bằng. Nghe lời này, ngài Quy Sơn trở vào liêu thất nghỉ ngơi. Thấy một vị thí chủ dâng lụa cúng dường ngài Quy Sơn, Ngài hỏi:
-Bạch Hòa
Thượng! Thí chủ dâng vật cúng dường như thế thì Hòa Thượng báo đáp
như thế nào? -Nó có tác dụng gì? -Ông còn ngờ vực tác dụng đó sao? -Con tuy không còn ngờ vực, nhưng vì đại chúng mà hỏi đó thôi! -Nếu biết đó là chuyện của đại chúng, thì sao còn hỏi ta tìm vật gì để trả ơn? -Chỉ sợ Hòa Thượng khiến đại chúng làm những chuyện như người đời. -Ông chẳng thấy đại sư Đạt Ma từ Tây Thiên đến, và cũng đem theo vật đó, mà các ông đều thọ nhận đây. Ngài ở chỗ ngài Quy Sơn, làm Trực Tuế (1). Lần nọ, Ngài vừa từ đồng ruộng trở về chùa, ngài Quy Sơn hỏi: -Ông từ đâu trở về? Ngài đáp: -Con từ ngoài đồng trở về. -Ngoài đồng có nhiều ít người? Ngài liền cắm xẻng thẳng xuống đất, và chắp tay lại. Ngài Quy Sơn bảo: -Hôm nay trên núi Nam Sơn có nhiều người cắt cỏ. Ngài liền lấy cây cuốc rồi bỏ đi.
Lúc Ngài đang
chăn trâu ở chỗ ngài Quy Sơn, thượng tọa Tích Thiên Thái đến hỏi:
Ngài liền cỡi trâu quay trở về chùa, trình lại câu hỏi đó lên ngài Quy Sơn. Bấy giờ, Tích Thiên Thái cũng vừa đến. Ngài thưa với ngài Quy Sơn:
-Thượng Tọa này
hỏi như thế đó. -Trên trăm ức đàu sợi long có trăm ức sư tử hiện. Có phải là lời của Thượng Tọa? Tích Thiên Thái thưa:
-Vâng! -Ngay lúc đó, sư tử hiện đằng trước hay đằng sau các sợi lông? Tích Thiên Thái đáp: -Lúc hiện đó, không thể nói rằng hiện trước hay hiện sau. Ngài Quy Sơn nghe lời đó liền cười to. Ngài bảo: -Lưng sư tử bị gãy rồi. Nói xong, Ngài liền bỏ đi. Lần nọ, Ngài cùng ngài Quy Sơn du hành trên núi. Ngài Quy Sơn đến ngồi trên tảng đá lớn, còn Ngài thì đứng hầu một bên. Bỗng nhiên, có chim tha quả hồng chín đánh rơi trước mặt. Ngài Qui Sơn vội lựơm quả hồng đưa cho Ngài. Ngài nhận quả hồng rồi đi tìm nước rửa. Rửa xong, Ngài dâng cho ngài Qui Sơn. Ngài Qui Sơn bảo : -Ở chỗ nào con đựơc quả này? Ngài thưa : -Đây là đạo đức của Hòa Thượng cảm nên mà có. -Con đâu phải không có! Ngài Quy Sơn vừa nói xong, bèn bẻ nửa quả hồng cho Ngài. Lần khác, ngài Quy Sơn hỏi Ngài: -Nếu có ai chợt hỏi, thì con đối đáp như thế nào? Ngài thưa: -Nếu có sư thúc chùa Đông ở đây, con sẽ không đến chỗ tịch mịch. -Tha cho ngươi mà không bắt tội này. -Sống hay chết, cũng nơi một lời này. -Chẳng khinh chỗ thấy của ngươi, mà chẳng hứa cho kẻ khác.
-Ai? -Là cái đó. Ngài hỏi: -Nghĩa là gì? -Nghĩa là gì? -Chuột trắng thay đổi. Đài bạc chẳng đổi. Lần nọ, Ngài hỏi ngài Quy Sơn: -Nếu đại dụng hiện tiền, thỉnh Ngài dạy rõ?
Ngài Quy Sơn
bước xuống tòa ngồi, trở vào phòng phương trượng. Ngài cũng đi
theo sau. -Con vừa hỏi điều gì? Ngài liền hỏi lại câu hỏi trên. Ngài Quy Sơn hỏi: -Có nhớ câu trả lời của ta chăng? -Nhớ. -Nếu như vậy, hãy nói lại xem sao? Ngài liền trân trọng bước ra. Ngài Quy Sơn nói: -Sai rồi! Ngài quay đầu lại, nói: -Nếu Nhàn sư đệ đến đây, xin chớ nói rằng lời của con không hay. Lúc đang chăn trâu dưới sườn núi, thấy một vị Tăng lên núi không bao lâu lại xuống, Ngài bèn hỏi: -Thựơng Tọa sao không lưu lại trong núi? Tăng nói: -Vì nhơn duyên chẳng hợp. -Có nhân duyên gì thử nói xem. -Hòa Thượng hỏi tôi tên gì ? Tôi đáp Qui Chơn. Hoà Thựơng hỏi Qui Chơn ở đâu ? Tôi đáp không đựơc. -Thượng Tọa trở lên thưa với Hòa Thựơng rằng con nói được. Hòa Thượng hỏi nói thế nào thì chỉ đáp 'Trong mắt, trong tai, trong mũi’. Vị tăng trở lại nói đúng như lời Ngài dạy. Ngài Qui Sơn quở : -Kẻ nói suông vô ích, đây là lời thiện tri thức của năm trăm người.
Ngài nằm mộng
thấy vào nội viện của đức Di Lặc, trong nhà Tăng các toà đều có
người ngồi, chỉ có tòa thứ hai trống, Ngài liền lên tòa ngồi. Có
một vị Tôn Giả bạch chùy (khai kiểng) rằng:
-Hôm nay tòa thứ hai nói pháp. Ngài đứng dậy đánh kiểng, rồi nói rằng :
-Pháp Đại Thừa
rời bốn câu, tuyệt bách phi, lắng nghe, lắng nghe! -Con đã lên Thánh vị. Ngài lễ tạ. Lần khác, Ngài đang cùng với ngài Quy Sơn đi kinh hành quanh núi, thì có bụi thổi trước mặt. Ngài Quy Sơn hỏi: -Trước mặt là gì đó? Ngài đến bên trước mà xem cho kỹ, rồi làm tướng vòng tay. Ngài Quy Sơn gật đầu. Ngài Quy Sơn dạy đại chúng rằng tất cả chúng sanh chẳng có Phật tánh. Thiền sư Giám Quan dạy đại chúng rằng tất cả chúng sanh đều có Phật tánh. Có hai vị tăng ở nơi thiền sư Giám Quan đến chỗ ngài Quy Sơn để hỏi nghĩa ‘Tất cả chúng sanh chẳng có Phật tánh’. Lúc đến, cả hai nghe ngài Quy Sơn lập lại lời đó mà không dám suy tư hay khởi tâm khinh mạn. Ngày nọ, lúc đàm luận Phật pháp với hai vị này, Ngài khuyên: -Này các huynh đệ! Hãy chuyên cần tu học. Khó lòng mà gặp được Phật pháp. Nói xong, Ngài làm tướng vòng tròn. Dùng tay trình xong, Ngài xoay lại đằng sau, rồi tréo hai tay. Hai vị tăng kia vừa định bắt tay, Ngài bảo: -Các huynh đệ nên chuyên cần tu học. Khó lòng gặp được Phật pháp. Nói xong, Ngài liền đứng dậy bỏ đi. Hai vị tăng kia trở về chỗ của thiền sư Giám Quan. Đi khoảng ba mươi dặm, một vị tăng đột nhiên tỉnh ngộ, hiểu rõ, và tin rằng lời dạy của ngài Quy Sơn ‘Tất cả chúng sanh chẳng có Phật tánh’ là không sai lầm, nên trở về chỗ ngài Quy Sơn. Vị tăng còn lại đi vài dặm, vừa bước qua dòng nước, thì đột nhiên tỉnh ngộ, mà ta thán rằng ‘Ngài Quy Sơn nói đúng rằng tất cả chúng sanh chẳng có Phật’. Nói xong, vị này cũng trở lại chỗ ngài Quy Sơn, và chẳng bao lâu nhập vào dòng pháp.
Lúc Ngài ở
trong chúng hội của Giám Quan, có một số tăng chúng đến chỗ của
ngài Quy Sơn tu học mà không tin phục. Ngày nọ, Ngài mời tất cả
chư tăng ở Tây Trang ra đồng gánh lúa. Ngài vác lúa lên đỉnh đồi
rồi bỏ xuống. Vài mươi vị tăng khác cũng bỏ gánh lúa xuống. Ngài
lại vác bó lúa lên, đi một vòng, rồi nói rằng: -Lừa kẻ giết người! Nói xong, Ngài liền gánh lúa bỏ đi. Lần nọ, Ngài cùng với ngài Quy Sơn ra đồng chăn trâu. Ngài Quy Sơn hỏi: -Trong đây có Bồ Tát chăng? Ngài đáp: -Có. -Nếu thấy ai, hãy chỉ xem coi!
-Nếu Hòa Thượng
nghi là ai không phải, xin chỉ xem. Ngài Quy Sơn liền trở về chùa. Lần khác, Ngài dâng trái cây cho ngài Quy Sơn. Sau khi nhận, ngài Quy Sơn hỏi: -Ông lấy ở đâu? Ngài đáp: -Ngoài vườn! -Ông nếm chưa? -Chưa dám thử. Dâng lên Hòa Thượng trước. -Là A Nan! -Là Huệ Tịch! -Chính là ông. Vậy sao bảo ta thử trước? -Hòa Thượng thưởng thức hàng ngàn và hàng chục ngàn trái. Ngài Quy Sơn vừa cắn, vừa nói: -Giống như me chua. Ngài nói: -Me chua sao tự biết! Ngài Quy Sơn không trả lời. Sau mùa an cư kiết hạ nọ, Ngài thỉnh hỏi ngài Quy Sơn nhiều điều. Ngài Quy Sơn bảo:
-Suốt trong
những tháng hạ, chẳng thấy con đến. Vậy, con bận làm những việc gì? -Con ở bên dưới cày bừa một thửa ruộng tốt, và được một thúng lúa. -Như vậy, mùa hạ này, con không lãng phí thời gian. Ngài liền hỏi lại: -Không biết trong mùa hạ vừa rồi Hòa Thượng làm việc gì? Ngài Quy Sơn đáp: -Mỗi ngày ăn một lần. Mỗi tối ngủ một giấc. -Trong mùa hạ này, Hòa Thượng chẳng lãng phí thời giờ. Nói xong, Ngài liền le lưỡi. Ngài Quy Sơn nói: -Huệ Tịch, sao con lại tự hại mình! Lần nọ, ngài Quy Sơn thấy Ngài đến, bèn chéo hai tay lại, rồi đập xuống ba lần. Ngài cũng chéo hai tay, đập ba lần, ưởn ngực, một bàn tay úp, và một bàn tay lật, rồi giương mắt ngắm xem. Ngài Quy Sơn liền đi nghỉ. Lần nọ, ngài Quy Sơn đang cho quạ ăn cơm, quay lại thấy Ngài bèn hỏi: -Hôm nay hãy vì kẻ đó mà lên chánh điện. Ngài thưa: -Con tùy theo lệ mà nghe. -Nghe rồi thì làm gì? -Quạ làm quạ. Chim bồ cắt làm chim bồ cắt. -Sao lại tranh với âm thanh sắc tướng? -Vậy Hòa Thượng dạy như thế nào? -Ta chỉ dạy rằng hãy vì kẻ đó mà lên chánh điện. -Sao bảo rằng âm thanh sắc tướng? -Tuy là vậy, nhưng nếu không thử thì chắng có cách nào để biết. -Đại sự nhân duyên thì làm sao thử được? Ngài Quy Sơn liền nắm hai bàn tay lại làm quyền. Ngài nói: -Rốt cuộc là chỉ về hướng đông, nhưng lại vẽ hướng tây. Ngài Quy Sơn hỏi: -Con vừa hỏi điều gì? Ngài đáp: -Hỏi Hòa Thượng về đại sự nhân duyên. -Vì sao mà nói rằng chỉ hướng đông, nhưng lại vẽ hướng tây? -Vì chấp vào âm thanh sắc tướng, nên con mới hỏi về lỗi đó. -Lại chưa hiểu rõ việc đó. -Làm sao để hiểu rõ? -Huệ Tịch con! Âm thanh sắc tướng. Lão tăng đông tây. -Suốt tháng, thể của ngàn con sông chẳng tách nguồn nước. -Nên tu thì mới được! -Như vàng với vàng, rốt ráo chẳng khác nhau. Sắc tướng sao lại có danh từ khác? -Sao cho rằng chẳng có danh từ khác nhau? -Nghĩa đó như thế nào? -Bình bàn vòng xuyến nằm trong bồn chén. -Huệ Tịch, con thuyết pháp thiền như tiếng rống của sư tử, khiến loài chồn cáo, dã can đều chạy tứ tán. Lần nọ, lúc Ngài theo hầu ngài Quy Sơn, nghe tiếng chim hót. Ngài Quy Sơn hỏi: -Y nói gì rồi bay đi? Ngài đáp: -Không thể nói cho người khác nghe được. -Sao nói như thế? -Vì hắn nói quá ngay thẳng. -Tất cả pháp môn dù nhiều hay ít, Huệ Tịch con ngay trong chốc lát đều buông bỏ hết. -Buông bỏ hết rồi làm gì? Ngài Quy Sơn liền gõ giường thiền ba lần. Lần khác, từ núi Vương Mãng, Ngài trở về tỉnh để hầu ngài Quy Sơn. Ngài Quy Sơn hỏi: -Con đã xưng là thiện tri thức, có tranh biện được với những người các nơi đến; biết có chẳng biết có, đã kế thừa thầy hay không kế thừa thầy, là nghĩa học là huyền học, con thử nói xem. Ngài thưa :
-Con có kinh
nghiệm, khi thấy Tăng các nơi đến liền dựng phất tử dây, hỏi y
rằng ‘Các nơi lại nói cái này hay chẳng nói ? Lại bảo, ý lão túc
các nơi thế nào ?’ -Con có chỗ kinh nghiệm.
Vừa lúc ấy có
vị Tăng đi qua trước mặt, Ngài gọi : 'Xà Lê !'. Vị Tăng xoay đầu
lại, -Bạch Hoà Thượng! Đây là nghiệp thức mênh mang không gốc có thể tựa. Ngài Quy Sơn bảo: -Đây là một giọt sữa sư tử, làm tan sáu đấu sữa lừa. Lần nọ, Ngài hỏi Song Phong: -Gần đây sở kiến của Sư Đệ như thế nào? Song Phong đáp: -Theo chỗ thấy của sư đệ thì thật không có một pháp nào vương vấn. -Sư Đệ sao chẳng biết không có một pháp nào vương vấn! Ngài Quy Sơn nghe lời này bèn nói: -Một câu của Huệ Tịch con làm nghi chết người trong thiên hạ. Ngày nọ, thấy trời mưa to, thượng tọa Thiên Tánh nói với Ngài: -Mưa lớn thiệt! Ngài hỏi: -Mưa lớn ở chỗ nào? Thấy thượng tọa Thiên Tánh không lời đối đáp, Ngài bảo: -Tôi nói được. Thượng tọa Thiên Tánh hỏi: -Mưa lớn ở chỗ nào? Ngài chỉ nước mưa, còn Thiên Tánh thì không có lời đối đáp. Ngài bảo: -Được trí huệ nhiều, nhưng sao im lặng? Ngày nọ, vị đệ nhất tọa cầm cây chỗi lên rồi nói: -Ai hiểu được lý này thì sẽ cho cây chỗi. Ngài bảo: -Nếu tôi nói được thì Thầy có cho không? -Chỉ cần nói được là tôi sẽ cho. Ngài bèn giựt lấy cây chổi rồi bỏ đi. Ông Bàng cư sĩ hỏi Ngài: -Lâu nay nghe tiếng Ngưỡng Sơn. Nhưng khi đến đây sao lại che mất? Ngài liền dựng cây chổi lên. Thấy vậy, Bàng cư sĩ nói: -Thật vừa lắm. Ngài nói: -Vừa ngữa vừa úp. Bàng cư sĩ liền đá cây cuốc rồi nói: -Tuy vậy mà chẳng có ai. Phải đưa cuốc để chứng minh. Ngài liền quăng cây chổi xuống, rồi nói: -Nếu đến nơi khác, mà đảm nhận thì phải làm tương tự. Thấy Tam Thánh đến, Ngài hỏi: -Pháp danh của Ngài là gì? Ngài Tam Thánh đáp: -Huệ Tịch. -Huệ Tịch là pháp danh của tôi. -Tôi tên là Huệ Nhiên. Ngài chỉ cười to. Khi một ông quan đến hỏi pháp, Ngài hỏi ông ta: -Ngài đang giữ chức vị gì? Ông đáp: -Tôi đã từ chức. Ngài dựng cây chổi lên, rồi nói: -Có thể bỏ được cái này chăng? Ông quan không lời đối đáp. Ngài bảo đại chúng rằng hãy nói xem sao, nhưng không ai khế hội. Lúc đó, Tam Thánh vì bất an nên vào điện Niết Bàn nghỉ ngơi. Ngài bảo thị giả mời vị này đến để nói thử xem sao. Tam Thánh nói: -Hôm nay Hòa Thượng có việc gì? Ngài bảo thị giả nói rằng ‘Chưa quyết đoán có việc gì’. Tam Thánh nói: -Tái phạm chẳng dung tha. Thiền sư Nam Tháp Quang Dũng đã từng lên miền bắc yết kiến học đạo với ngài Lâm Tế, rồi sau này trở lại hầu Ngài. Ngài hỏi: -Ông đến đây để làm gì? Nam Tháp đáp: -Thân cận, lễ bái Hòa Thượng. -Thấy Hòa Thượng chăng? -Thấy. -Hòa Thượng giống như con lừa? -Con thấy Hòa Thượng cũng chẳng giống Phật. -Nếu chẳng giống Phật thì giống cái gì? -Nếu có giống Phật thì nào khác với lừa? Ngài cười to rồi nói: -Phàm và Thánh cả hai đều mất. Tình hết, thể tánh hiển lộ. Ta dùng cách này để thử người khác suốt hai mươi năm, mà chưa chọn ai cả. Con hãy bảo trọng. Ngài lại nói với đại chúng: -Người này là nhục thân Phật.
Hoăc Sơn đến
tham bái. Ngài nhắm mắt ngồi thiền. Hoăc Sơn lấy lông gà ngoái
chân phải, nói: Ngài liền đứng dậy, gõ ghế mây bốn chân. Do đó, Hoăc Sơn tự xưng là Tập Vân Phong hạ Tứ Đằng Thục, đại Thiền Sư trong thiên hạ. Hành giả Xích Can nghe tiếng chuông vang liền hỏi: -Có tai nghe tiếng hay không có tai nghe tiếng? Ngài đáp: -Ông chớ ưu sầu. Ta trả lời không được. -Sớm mai đã hỏi rồi. -Hãy đi đi! Lưu Thị Ngự hỏi: -Làm sao được nghe về tông chỉ tỏ ngộ tâm tánh? Ngài bảo: -Nếu muốn liễu ngộ tâm tánh, thì nên biết chẳng có tâm nào để liễu ngộ, chẳng liễu ngộ được tâm nào, thì mới gọi là chân thật liễu ngộ. Tướng Trịnh Ngu hỏi Ngài:
-Lúc chẳng đoạn
trừ phiền não mà nhập Niết Bàn thì ra sao? -Chữ ‘Nhập’ này cũng không được. Ngài bảo: -Chữ ‘Nhập’ này chẳng đáp lời tướng công. Tướng Lục Hy Thanh muốn yết kiến Ngài, nên trước hết gởi một lá thơ vẽ vòng tròn để trình. Ngài mở lá thơ ra, viết bài kệ bên dưới vòng tròn đó: ‘Chẳng suy nghĩ mà biết thì rơi vào đầu thứ hai. Suy nghĩ mà biết thì rơi vào đầu thứ ba’, rồi gởi lại cho ông ta. Ông ta vừa nhận được thơ liền lên núi. Ngài ra tận cổng núi để đón ông ta. Vừa vào cổng, ông ta hỏi: -Ba cổng đều mở, như vậy phải vào cổng nào? Ngài nói: -Phải vào cổng tín tâm. Lục Hy Thanh đến pháp đường, rồi hỏi: -Lúc chẳng rời cõi ma mà vào cõi Phật thì ra sao? Ngài liền đảo ngược đầu cây chổi rồi gõ ba lần. Lục Hy Thanh liền lễ bái rồi hỏi: -Hòa Thượng có trì giới chăng? Ngài đáp: -Không trì giới. -Ngài có ngồi thiền chăng? -Chẳng ngồi thiền. Lục Hy Thanh im lặng rất lâu. Thấy vậy, Ngài hỏi: -Hiểu chăng? Lục Hy Thanh thưa: -Không hiểu.
-Hãy nghe bài
kệ của lão tăng: Thường thường chẳng ngồi thiền Rượu trà hai ba chén Ý nằm trên đầu cuốc’. Ngài lại hỏi: -Nghe Tướng Công xem kinh mà được ngộ đạo, có phải chăng? Lục Hy Thanh thưa:
-Đệ tử nhờ xem
kinh Niết Bàn đến đoạn ‘Chẳng đoạn phiền não, mà nhập Niết Bàn’,
liền được nơi an lạc. -Nếu là như vầy thì làm sao nhập vào? Lục Hy Thanh thưa: -Nhập vào nơi một chữ cũng chẳng tiêu được. -Nhập vào một chữ, thì chẳng phải là Tướng Công. Lục Hy Thanh bèn đứng dậy bỏ đi. Lúc còn làm sa di, Ngài có đến học đạo với Hòa An. Ngày nọ, do ngài Hòa An bảo mang chiếc giường đến, nên Ngài mang đến. Khi ngài Hòa An lại bảo mang trở về chỗ cũ, Ngài cũng y theo. Ngài Hòa An gọi:
-Huệ Tịch! -Dạ. -Cạnh chiếc giường là vật gì? -Chiếc gối. Ngài Hòa An lại nói:
-Cạnh chiếc gối
là vật gì? -Chẳng có vật gì cả. -Huệ Tịch! -Dạ. -Là vật gì? Vi Trụ đến tham vấn và thỉnh ngài Quy Sơn thuyết một bài kệ. Ngài Quy Sơn nói:
-Phật ở trước
mặt ông. Ông chỉ là kẻ độn căn. Hà huống dùng giấy mực để vẽ hình,
thì lại càng xa Phật thêm. Vi Trụ sang cầu pháp với Ngài. Ngài liền vẽ lên tấm giấy một vòng tròn, rồi chú thích bên dưới: ‘Suy nghĩ mà biết thì lạc vào đầu thứ hai. Chẳng suy nghĩ mà biết thì lạc vào đầu thứ ba’. Khi Ngài còn làm sa di, có một vị tăng hỏi ngài Thạch Sương rằng ‘Ý của Tổ Sư từ Ấn Độ sang là gí?’ thì ngài Thạch Sương đáp rằng ‘Như người trong giếng sâu ngàn xích, chẳng dùng dây để leo lên. Người đó có thể trả lời cho ông câu hỏi đó’. Tăng nói rằng ‘Gần đây có Sướng Hòa Thượng ở Hồ Nam xuất thế, cũng nói đông thuyết tây cho người khác nghe’. Ngài Thạch Sương kêu lên ‘Sa Di! Kéo thây chết ra đây’. Về sau, lúc Ngài đưa câu hỏi này ra, ngài Đạm Nguyên quát: -Đồ ngu! Ai ở trong giếng đó! Lúc Ngài hỏi câu này, ngài Quy Sơn kêu: -Huệ Tịch! Ngài thưa: -Dạ! -Ra rồi! Sau này, lúc ra làm trụ trì, Ngài thường đem câu này hỏi đại chúng và nói: -Lúc ở chỗ ngài Đam Nguyên, ta được danh. Lúc ở chỗ ngài Quy Sơn, ta được địa. Khi còn làm Sa Di, Ngài thường tụng kinh lớn tiếng. Hòa thượng Nhũ Nguyên quở: -Chú Sa Di này tụng kinh như khóc lóc. Ngài thưa: -Huệ Tịch là như thế, còn Hòa Thượng thì thế nào? Thấy hòa thượng Nhũ Nguyên trừng mắt ngó, Ngài nói: -Như thế đâu có khác gì với khóc lóc! Hòa thượng Nhũ Nguyên bèn trở vào hậu liêu nghỉ ngơi. Lần khác, lúc đến tham vấn Đông Tự, vị này hỏi Ngài: -Ông là người xứ nào? Ngài đáp: -Là người xứ Quảng Nam. -Nghe nói Quảng Nam có hạt minh châu giữ biển, phải chăng? -Phải. -Hạt minh châu đó như thế nào? -Trăng khuyết thì ẩn. Trăng rằm thì hiện. -Có đem ra xem được không? -Được. -Sao không trình như lão tăng? Ngài chéo tay lại, bước tới trước, nói: -Hôm qua đến Quy Sơn cũng bị bảo trình hạt châu này. Lúc đắc được thì chẳng còn câu gì để đối đáp, hay chẳng còn lý gì để bày tỏ. Ngài Đông Tự nói: -Thật là sư tử con, giỏi rầm hống! Sau khi lễ bái xong, Ngài liền ngồi trên ghế khách, đầy đủ oai nghi, làm việc của bậc thượng nhân. Ngài Đông Tự thấy như thế, bèn nói: -Đã gặp nhau rồi! Ngài nói: -Gặp nhau như vầy, thì tương hợp chăng? Ngài Đông Tự trở về phòng phương trượng, đóng cửa liền. Ngài thì trở về chỗ ngài Quy Sơn. Ngài Quy Sơn hỏi: -Huệ Tịch con! Tâm hạnh đó là gì? Ngài thưa: -Nếu không như thế, phải tranh với kẻ kia. Lần khác, Ngài hỏi ngài Đông Tự: -Mượn một con đường để qua bên kia, thì còn được gì nữa không? Ngài Đông Tự nói: -Là bậc Sa Môn chẳng nên mượn một con đường nào. Nếu có tức là còn dính mắc. Thấy Ngài lưỡng lự hồi lâu, ngài Đông Tự hỏi: -Mượn một con đường để qua bên kia được không? Ngài đáp: -Là bậc Sa Môn chẳng nên mượn một con đường nào. Nếu có tức là còn dính mắc. -Còn dính mắc ở đây. -Thiên tử nước Đại Đường quyết định có tên là Vàng. Ngài đến lễ tạ ngài Trung Ấp. Ngài Trung Ấp vỗ miệng vang tiếng ‘Hòa, hòa’. Ngài đi từ tây sang đông. Ngài Trung Ấp cũng vỗ miệng vang tiếng ‘Hòa, hòa’. Ngài lại đi từ đông sang tây. Ngài Trung Ấp cũng vỗ miệng vang tiếng như thế. Ngay lúc đó, Ngài đứng lại, rồi sau mới lễ tạ. Ngài Trung Ấp hỏi: -Làm sao đắc được tam muội như thế? Ngài thưa: -Tại Tào Khê nói lời ấn chứng cho con. -Hãy nói xem sao Tào Khê dùng tam muội này để tiếp độ ai? -Tiếp độ Nhất Túc Giác. Hòa Thượng làm sao đắc được tam muội này? -Ta ở chỗ Mã Đại Sư đắc được tam muội này. -Nghĩa ‘Thấy Phật Tánh’ là gì? -Ta sẽ nói ví dụ cho ông hiểu rõ. Ví như một căn nhà có sáu cửa sổ. Trong nhà có một con khỉ. Bên ngoài cũng có một con khỉ. Nếu đứng phía đông mà gọi ‘Tinh tinh’, thì con khỉ sẽ ứng đáp. Nếu đứng nơi sáu cửa sổ mà gọi thì chúng đều ứng đáp. Ngài nghe lời này bèn lễ bái, rồi hỏi tiếp: -Nay nhờ Hòa Thượng cho ví dụ nên chẳng có gì mà không biết, nhưng con còn một điều muốn hỏi. Nếu con khỉ bên trong mê ngủ, thì con khỉ bên ngoài nếu muốn gặp mặt thì làm sao được? Ngài Trung Ấp hạ dây sàng thiền xuống, nắm tay Ngài vũ múa, rồi nói: -Tinh tinh! Ông đã gặp con khỉ rồi. Ví như có một con sâu cắn trên lông mi con muỗi thành những chữ ‘Đất rộng người thưa. Gặp nhau rất ít’. Khi Ngài đến tham vấn ngài Nham Đầu, vị này dựng cây chổi lên. Ngài bèn trải tọa cụ. Ngài Nham Đầu chống cây chổi đằng sau lưng. Ngài bèn đặt tọa cụ trên vai rồi đi ra. Ngài Nham Đầu bảo: -Ta chẳng cho ông bỏ, nhưng cho ông lấy. Lần nọ, lúc cùng ngài Trường Sa ngắm trăng, Ngài nói: -Người người đều có vật này, nhưng sao không dùng được? Ngài Trường Sa nói: -Nhờ ông dùng dùm. Ngài làm sao dùng được? gài Trường Sa tóm ngực Ngài rồi đạp một đạp. Ngài nói: Thật như con trùng lớn. Khi thấy Ngài đến tham vấn, hòa thượng Cổ Đê nói: Đi chỗ khác! Ngươi không có Phật tánh. gài bèn chéo tay tiến gần tới ba bước rồi xưng ‘Dạ’. Hòa thượng Cổ Đê thấy vậy, cười bảo: Ông đắc tam muội đó ở nơi đâu? gài thưa: Ở chỗ ngài Đam Nguyên, con được danh. Ở chỗ ngài Quy Sơn, con được địa. Như vậy, có phải là con của Quy Sơn chăng? Thế đế chẳng không có. Phật pháp chẳng thủ trước. Hòa Thượng đắc tam muội này ở đâu? Ta đắc tam muội này ở Chương Kính. Ngài ta thán: -Thật không thể nghĩ bàn! Người sau thật khó thấu lường. Ngài đến tham vấn Xứ Chưng ở Kiền Châu. Ngài Xứ Chưng hỏi: -Ông tên gì? Ngài thưa: -Huệ Tịch. -Sao là Huệ? Sao là Tịch? -Ngay nơi trước mắt. -Vẫn còn trước sau. -Trước hay sau đã an bày rồi. Hòa Thượng còn thấy cái gì? -Đi uống trà đi! Về sau, Ngài bắt đầu giảng pháp ở núi Vương Mãng. Lần nọ, Ngài hỏi một vị Tăng: -Từ đâu đến? Tăng đáp: -Lô Sơn. -Đã từng đến Ngũ Lão Phong chưa? -Chưa. -Xà Lê chưa từng biết đi du ngoạn trên núi. Ngài thượng đừơng dạy chúng : -Hết thảy các ngươi! Mỗi người tự hồi quang phản quán, chớ ghi ngôn ngữ của ta. Các ngươi từ kiếp vô thủy đến giờ trái sáng hợp tối, gốc vọng tưởng quá sâu khó nhổ mau được. Do đó, giả lập phương tiện dẹp thức thô của các ngươi, như đem lá vàng dỗ con nít khóc, có cái gì là phải. Như người đem các thứ hàng hóa cùng vàng lập phố bán. Bán hàng hóa chỉ nghĩ thích hợp với người mua. Vì thế, nói: 'Thạch Đầu là phố chơn kim, chỗ ta là phố tạp hóa'. Có người đến tìm phẩn chuột ta cũng bết cho, kẻ khác đến cầu chơn kim ta cũng trao cho. Tăng hỏi: -Chẳng cần phẩn chuột, xin Hoà Thượng cho chơn kim? Ngài bảo: -Răng nhọn nghỉ mở miệng, năm lừa cũng chẳng hội. Tăng không đáp được. Ngài nói tiếp: -Còn kêu thì còn dễ trao đổi, chẳng còn kêu thì không trao đổi. Nếu nói về Thiền tông cần một người làm bạn cũng không, huống là có năm bảy trăm chúng? Nếu ta nói Đông nói Tây, ắt tranh đầu hướng phía trước lượm lặt, như đem nắm tay không để gạt con nít, trọn không có thật. Nay ta nói rõ với các ngươi việc bên cạnh chư thánh, chớ đem tâm nghĩ tính, chỉ nhằm vào biển tánh của chính mình mà tu hành như thật. Chẳng cần tam minh lục thông. Vì sao? Vì đây là việc cuối cùng của chư Thánh. Hiện nay cần tâm tỉnh thức để đạt được cội gốc, cốt được cái gốc chẳng lo cái ngọn. Sau này, khi khác sẽ tự đầy đủ. Nếu chưa đựơc gốc dầu cho đem tâm học y cũng chẳng đựơc. Các ngươi đâu chẳng nghe Hòa Thượng Qui Sơn nói: 'Tình phàm thánh hết, bày hiện chơn thường, sự lý chẳng hai tức là giống như chư Phật.' Tăng hỏi: -Ý của Tổ Sư như thế nào? Ngài dùng tay vẽ chữ ‘Phật’ trong hư không để chỉ bày. Tăng chẳng còn lời để nói. Ngài hỏi Đệ Nhất Tọa: -Lúc chẳng nghĩ lành hay chẳng nghĩ xấu thì làm gì? Đệ Nhất Tọa đáp: -Đó là nơi con xả bỏ thân mạng. -Sao không hỏi lão tăng? -Lúc đó đâu còn thấy Hòa Thượng. -Phụ ta dạy cũng không được. Ngài hỏi một vị tăng: -Từ đâu đến? Tăng đáp: -Từ U Châu đến. -Ta muốn biết tin ở U Châu, gạo giá bao nhiêu? -Con không có đi ngang qua chợ, mà vừa đến thì đạp cầu gãy. Ngài bèn trở vào trong nghỉ ngơi. Thấy có một vị tăng đi đến, Ngài liền dựng đứng cây chổi. Tăng la lên. Ngài bảo: -La thì chẳng không có. Lão tăng qua chỗ nào? Tăng đáp: -Hòa Thượng không nên dùng cảnh dạy người. Ngài liền đánh. Có vị Tăng ngừơi Ấn từ hư không đến, Ngài hỏi : -Vừa rồi ở đâu đến? Tăng thưa: -Ở Tây Thiên đến. -Rời Tây Thiên lúc nào ? -Sớm mai. -Sao mà chậm lắm vậy? -Vì còn dạo núi xem nước. -Thần không du hý thì Xà Lê chẳng phải không có, Phật pháp của Xà Lê cần trao lại cho lão Tăng mới được. -Định sang Đông Độ lễ Văn Thù, lại gặp Tiểu Thích Ca. Nói xong, vị này bèn đem sách chữ Phạn bằng lá Bối trao cho Ngài, làm lễ rồi nương hư không mà đi. Từ đây Ngài có hiệu là Tiểu Thích Ca. Lúc Ngài ở Đông Bình, ngài Quy Sơn bảo tăng đem thơ và gương trao cho Ngài. Ngài thượng đường, giơ gương lên dạy đại chúng:
-Hãy nói xem
sao? Là gương của Quy Sơn, hay là gương của Đông Bình? Nếu bảo là
gương của Đông Bình thì cũng là gương do Quy Sơn tặng cho. Nếu bảo
là gương của Quy Sơn thì gương này đang nằm trong tay Đông Bình.
Nói được thì giữ lại, còn nếu không nói được thì đập nát. Lần nọ, có khách tăng đến tham vấn, hỏi: -Hòa Thượng biết chữ không? Ngài đáp: -Tùy phần. Tăng dùng tay làm tướng vòng tròn mà trình. Ngài lấy y phất đi. Tăng lại làm tướng vòng tròn. Ngài dùng hai tay làm thế chưởng. Tăng giương mắt xem. Ngài đưa đầu. Tăng đi nhiễu Ngài một vòng. Ngài lại đánh. Tăng liền đi ra. Lần nọ, lúc đang ngồi, có một vị tăng đến lễ bái mà Ngài chẳng thèm ngó. Tăng vẫn hỏi: -Ngài biết chữ chăng? Ngài đáp: -Tùy phần. Tăng đi một vòng sang bên phải, rồi hỏi: -Đây là chữ gì? Ngài liền viết trên mặt đất mười chữ để đáp. Tăng lại đi một vòng sang bên trái, rồi hỏi:
-Đây là chữ gì? -Đây là chữ gì? Ngài lại viết chữ ‘Vạn’ để đáp. Vị tăng đó lại làm thế Lâu Chí Đức. Ngài khen:
-Đúng như thế!
Đúng như thế! Đó là nơi mà chư Phật hộ niệm. Ngươi được như thế,
và Ta cũng được như thế. Phải khéo hộ trì. -Ông có thấy à? Vị đạo giả đó thưa: -Con thấy người kia ra khỏi cổng rồi thăng lên hư không mà bay đi. -Đó là A La Hán ở Tây Thiên, đến đây tìm pháp của ta. Đạo Giả thưa: -Tuy con thấy những tam muội đó, nhưng chưa biết lý như thế nào? Ngài bảo: -Ta sẽ dùng nghĩa để giải thích cho ông rõ. Đó là tám loại tam muội. Đó là giác hải biến thành nghĩa hải. Thể tắc đồng nhau. Nghĩa này hợp có nhân, có quả. Thời này và thời khác, tổng quát thì chẳng rời tam muội ẩn thân.
Lần nọ, nhân có
một vị Phạm Tăng đến, Ngài liền vẽ trên mặt đất hình nửa mặt trăng.
Một vị tăng tiến đến gần vẽ hình vòng tròn tựa như bàn chân. Ngài
tréo hai tay. Vị tăng đó phất tay áo rồi bỏ đi ra. -Từ đâu đến đây? Tăng đáp: -Từ miền nam đến. Ngài đưa cây tích trượng lên, rồi hỏi: -Trong đó, lão túc cái gì không? Tăng đáp: -Chẳng nói. -Nếu không nói cái đó, thì nói cái gì?
|