Thưở ấu thơ, khi vui đùa, chúng ta luôn nở những nụ cười hồn nhiên ngây thơ trong trắng, không hàm chứa bất cự sụ tính toán mưu toan. Tuy nhiên, đến khi lớn khôn, chập chững bước vào đời, chúng ta bắt đầu huân tập những nụ cười mất vẻ :hồnnhiê” thưở nào, như nụ cười chan hòa với nước mắt, nụ cười chế giễu, nụ cười khinh khi, nụ cười đắtc thắng, nụ cười đầy bí hiểm, v.v… Đặc biệt, vào những dịp lễ Tết, tiệc tùng, hội đàm, v.v…, chúng ta trao cho nhau những nụ cười chân thật hay giả dối tùy theo tâm niệm của mỗi cá nhân. Đường nhiên, vào lúc đó, người đối diện sẽ cảm nhận và đánh giá phần nào về tâm tư của chúng ta tùy theo nụ cười trên môi. Nếu chúng ta chỉ nở nụ cười gượng gạo như đeo mặt nạ thì dĩ nhiên người khác chỉ hỏi chuyện qua loa rồi lặng lẽ bỏ đi chỗ khác. Ngược lại, nếu nụ cười chân thật hồn nhiên đầy sự hiểu biết cám thong thì người khác có thể sẽ cảm nhận được tâm tư hiền từ chân thật của mình mà đứng lại trao đổi lời xã giao lâu hơn.

Thật vậy, từ châu Mỹ đến châu Phi, từ châu Á đến châu Âu, từ các đảo quốc châu Đại Dương đến các vùng cực lạnh giá, nụ cười chân thật hồn nhiên vẫn luôn là hanh vi năng động cải thiện sức khỏe và thể lực con người, là một hành vi hỷ xả, là chất keo sơn hàn gắn những rạn nứt ưu phiền trong gia đình, ngoài xã hội và đem con ngươờ gần lại với nhau.

Bàn về nụ cười vui vẻ hồn nhiên giúp tăng cường sức khỏe, nhà khoa học Lennart Levi thuộc viện nghiên cứu Karolinska tại Stockholm (Thụy Điển) công bố kết quả nghiên cứu của mình rằng việc xem hài kịch khiến cho hệ miễn nhiễm trong cơ thể hoạt động mạnh.

Chuyên gia James Rotton của trường đại học Harward cho biết rằng những bệnh nhân phẫu thuật chỉnh hình nếu thường xem phim tình cảm thì dung nhiều thuốc an thần hơn là những bệnh nhân xem phim hài hước.

Giáo sư tâm lý học Rosemary Cogan trường đại học Công Nghệ Texas đã nhận thấy rằng những đối tượng thử nghiệm luôn cười khi xem phim qua các phim hoài hước hoặc trải qua những lúc thư thả an lạc thì coóthả năng chịu đựng hơn những đối tượng khác.

Tựu chung, nhờ có những phút giây thênh thang tự tại cùng với những nụ cươi hồn nhiên mà tự trị được than bệnh cũng như tâm bệnh.

Một câu chuyện thật nới về tình người được nung nấu lại qua những nụ cưiờ hỷ xả, chân thật, cảm thông. Trong quyển Hoàng Tử Bé (Antointe de Saint Exupéry) một cựu phi công ở Tây Ban Nha kể lại rằng: “Khị bị địch bắt, tôi tin mình sẽ bị giết chết qua cách đổi xử của tên cai ngục. Lần nọ, vừa tìm được điếu thốc lá còn lại trong túi áo, tôi hỏi tên cai ngục châm điếu thuốc giùm vì đã bị tịch thu diêm quẹt. Tuy tránh cái nhìn của tôi, hắn nhún vai và đi tới mồi điếu thuốc cho tôi. Lúc đó, tự nhiên tôi lại mỉm cười khi hắn vừa bật diêm quẹt, mà không biết có lẽ bị khích thích qúa chăng, hay là chúng tôi qúa gần gũi đến độ chẳng nín cười được. Ngay khi ấy một tia sáng của tình người tỏa rực lên bên trong của chúng tôi, khiến anh ta vừa tiếp tục châm điếu thuốc, vừa nhìn thẳng vào mắt tôi mỉm cười. Lúc đó, tôi không còn xem anh ta là tên cai ngục nữa, mà là một người bạn than thiết. Sau khi trao đổi với nhau về truyện gia đình, anh ta mở cửa phòng giam, dẫn tôi ra khỏi thành phố, mở trói phóng thích tôi, rồi lặng lẽ trở về. Lạ thay, chỉ với một nụ cười mà cứu mạng tôi.”

Cảnh thanh tịnh cũng giúp chúng ta giải toả những phiễn não và phát triển tâm hỷ xả. Bước vào chánh điện ở các Chùa, lòng chúng ta thanh thản an lạc bỏ lại những phiền muộn ngoài đồi khi vừa thấy tượng Bồ Tát Di Lặc miệng nở một nụ cười bao dung hỷ xả với sáu chú bé leo trèo trên mình; đúa thì quậy lỗ tai, đứa thì ngoáy lỗ mữ, đứa thì ngoáy miệng. Sáu chú bé tượng trưng cho sáu căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, khấu, ý. Sáu săn đó chính là sáu tên giạc thường trộm cướp công đúc lành của chúng ta. Trong kinh Lăng Nghiêm, đức Phật dạy rằng chính sáu căn này dẫn dắt chúng sanh trôi lăn trông sanh tử luân hồi. Tại sao? Mắt vừa thấy hình sắc nam nữ đẹp đẽ đoan trang, liền tham lam đắm trước, vừa thấy những hnìh tướng xấu xa liền khởi niệm nhàm chán ghét bỏ. Tai vừa nghe lời khen liền khởi tâm cống cao ngã mạn; vừa nghe tiếng chê liền khởi tâm bực dọc tức tối. Mũu ngửi mùi thôm ngon liền đắm vào, còn mũi ngửi mùi hôi liền tránh xa. Do bị lưỡi sai khiến nên suốt ngày lòng đong vất vả để mua món ngon vật lạ. Thân đám đuối trong nhung lụa êm ấm. Ý thường nghĩ những chuyện tham lam, sân hận, cống cao ngã mạn.

Dù bị sáu tên giạc đó quấy phá, nhưng Bồ Tát Di Lặc vẫn tự tại mỉm cười. Dù mắt có nhìn hình sắc xấu đẹp gì, tai có nghe lời khen tiếng chê gì, mũi có ngửi mùi gì, lưỡi có nếm vị gì, thân có xúc chạm vật gì, ý có tác khởi điều gì, tâm ngài vẫn an nhiên tự tại giải thoát ngay nơi sáu căn. Như trong kinh Lăng Nghiêm đức Phật dậy rằng muốn được giải thoát hay không, cũng tu ngay nơi sáu căn; tức là không để sáu căn đó dính với sáu trần, thì lúc nào tâm tưởng cũng an nhiên tự tại, dù gặp thuận cánh hay nghịch cảnh cũng dẽ dàng nở nụ cười thanh thản hồn nhiên.

Trong cuộc sống hang ngày lúc gặp nhau, con người chưa có thể trao cho nhau những nụ cuời chân thật hồn nhiên là vì chúng ta còn làm nô lệ cho sáu căn đó, điển hình nhất là qua những gút mắc trong cách nhìn, cách nghe, cách nói năng ăn mặc. Ví dụ, chúng ta thường đeo những cặp mắt kính đủ loại màu sắc. Khi nhìn với cặp mắt kính đen thì chúng ta nhìn tất cả cảnh vật với màu đen; nghĩa là khi buồn bực vì bất cứ chuyện gì, chúng ta dường như cảm thấy cả bầu trời đều đen xám tối om. Lúc nhìn qua mắt kính mầu hồng, lại thấy muôn vật đều mầu hồng; nghĩa là khi tâm vui vẻ thì con người và cảnh vật chung quanh đều vui tươi nếu mở những cặp mắt kính mầu đó ra, chúng ta sẽ thấy rõ chân tướng của sự vật hơn. Nghĩa là khi buông bỏ những thành kiến chấp trước, trong lòng sẽ tràn đầy niềm vui hỷ xả, sãn sang tha thứ lỗi lầm cho mình và người.

Gần đây ở Việt Nam có vở kịch “Biến” (tác giả Lê Duy Hạnh và đạo diễn Trần Ngọc Châu, nhà hát kịch T.P Sài Gòn dàn dựng) diễn đạt lòng hỷ xả giữa con người của hai chế độ. Ông Thân, người theo chế độ Cộng Hòa đã từng truy bắt một cánh binh Cộng Sản nằm vùng trưóc 1975. Sau này ông vượt biên tỵ nạn Cộng Sản. Do vẫn còn nặng tình tự dân tộc, nên ông làm một trang website về nghệ thuật hát bội của người Việt để giới thiệu cho khắp thế giới biết đến. Cô Thu, con của ông Thân, nhờ viết luận án tiến sĩ về nghệ thuật hát bội mà tìm đến học tập với hai vợ chồng nghệ sĩ lão thành. Vợ chồng nghệ sĩ đó đâu ngờ cô Thu chinh là con của kẻ đã từng là kẻ thù không đội trời chung của cha mình. Về sau, mọi sự oán thù xương máu cũng như lý tưởng chính trị giữa họ, những người ở hai chiến tuyến khi xưa, nay được giải tỏa nhờ có chung niền vui say mê nghệ thuật hát bội, cộng với tình yêu quê hương dân tộc qua những nụ cười hỷ xả và thông cảm.

Ngoài ra, cũng nhờ có cùng niềm tin tôn giáo, nhất là đã quy y Tam Bảo, biết bao Phật tứ đã nối lại tình người nồng ấm bằng cách trao cho nhau những nụ cười và tấm lòng hỷ xả tha thứ như ngài Di Lặc mỗi khi đến chùa lễ Phật, sau bao năm mê mờ tạo tác oán thù chồng chất với nhau vì khác ý thức hệ.

Tóm lại, nhân dịp đầu năm, để giữ mãi một nụ cười hồn nhiên trọn vẹn hầu mong giúp cho thân tâm được lành mạnh trong sang, chúng ta hãy buông bỏ mọi chấp trước, tha thứ những lỗi lầm của kẻ khác, và vui vẻ chấp nhận tất cả hoàn cảnh thuận nghịch.

Xuân Qúy Mùi – 2003